Yery\u00fcz\u00fcnde s\u0131n\u0131flar\u00fcst\u00fc ne olabilir diye kafa yordu\u011fumuzda benim akl\u0131ma gelen birka\u00e7 \u015feyden biri de dil.<\/p>\n
Dil, bir ulusun \u201cbirbirini anlama\u201d arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayn\u0131 dili konu\u015fmayan insanlar, birbiriyle anla\u015fmak i\u00e7in belki beden dilini, jest ve mimiklerini kullanarak bir yere kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirler ama bu anla\u015fma hi\u00e7bir bi\u00e7imde konu\u015fma ve yaz\u0131 dilinin yerini tutamaz.<\/p>\n
<\/p>\n
Aylarca birbirine kar\u015f\u0131 s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 veren i\u015f\u00e7ilerle patronlar\u0131n toplu s\u00f6zle\u015fme masas\u0131na oturduklar\u0131nda kulland\u0131klar\u0131 dil, iki taraf\u0131n da \u201ckonu\u015farak\u201d uzla\u015f\u0131p birbirine kar\u015f\u0131 g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 k\u00e2\u011f\u0131da aktard\u0131klar\u0131, \u201cokuyup\u201d onaylad\u0131klar\u0131 i\u00e7in alt\u0131na imza att\u0131klar\u0131 ulusal dildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Yazd\u0131klar\u0131 ya da s\u00f6yledikleri nedeniyle yarg\u0131lanan ayd\u0131nla onu su\u00e7layan, yarg\u0131layan ve cezaland\u0131ran ya da su\u00e7suz bulan savc\u0131n\u0131n, yarg\u0131c\u0131n dili ayn\u0131 ulusal dildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Elbette her mesle\u011fin de kendine \u00f6zg\u00fc terimlerden olu\u015fan \u00f6zel s\u00f6zc\u00fckleri, bir anlamda kendine \u00f6zg\u00fc dilleri vard\u0131r ama bu s\u00f6zc\u00fckler \u201culusal dil\u201d denilen iskeletin yap\u0131s\u0131 ve genel kurallar\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131l\u0131r yani ulusal dilin \u00e7er\u00e7evesini a\u015fmadan \u00f6zg\u00fclle\u015fir. Bunlarda bile ana dilin olanaklar\u0131 devreye sokuldu\u011funda g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma dilindeki s\u00f6zc\u00fcklerin \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde terimler olu\u015fturulabilmektedir. \u00d6rne\u011fin bir edebiyat\u00e7\u0131n\u0131n \u201cetimoloji\u201d yerine \u201cs\u00f6zc\u00fck k\u00f6kleri bilimi\u201d, realizm yerine \u201cger\u00e7ek\u00e7ilik\u201d , \u201cs\u00fcrrealizm\u201d yerine \u201cger\u00e7ek\u00fcst\u00fcc\u00fcl\u00fck\u201d demesi ayd\u0131n dili ile halk dilinin birbirinden kopmadan bir yerlerde kesi\u015febilece\u011fini g\u00f6stermektedir. \u201cSosyoloji\u201d yerine \u201ctoplum bilim\u201d dersek \u201csosyoloji’nin karizmas\u0131 \u00e7izilmez” de\u011fil mi? Bir t\u0131p terimi olarak \u201c\u0130ntaniye Servisi \u201d yerine \u201cSalg\u0131n Hastal\u0131klar Servisi\u201d; \u201cgastroloji\u201d yerine \u201csindirim sistemi bilimi\u201d demekle san\u0131r\u0131m t\u0131p, de\u011ferinden bir \u015fey yitirmez.<\/p>\n
<\/p>\n
Uluslar\u0131n \u00e7ekirdek a\u015famalar\u0131nda, budunlar (kavimler) d\u00f6neminde topluluklar kendi dillerini olu\u015fturmu\u015flar ve konu\u015fmu\u015flard\u0131r. Budunlar (kavimler) aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015fmesi ile diller aras\u0131nda da ili\u015fkiler geli\u015fmi\u015f, s\u00f6zc\u00fck al\u0131\u015fveri\u015fleri, s\u00f6yleyi\u015f al\u0131\u015fveri\u015fleri ile diller daha y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6ncesinden \u201csaf\u201dl\u0131klar\u0131n\u0131 yitirmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu etkile\u015fimler i\u00e7inde kendi diline sahip \u00e7\u0131kabilen, d\u0131\u015far\u0131dan gelen yeni kavramlar ve s\u00f6zc\u00fckleri kar\u015f\u0131lamak \u00fczere kendi dilinin olanaklar\u0131n\u0131 kullanarak ya da yabanc\u0131 s\u00f6zc\u00fckleri al\u0131rken bile kendi ana dilinin yasalar\u0131na uygun duruma getiren ve b\u00f6ylece dilini vars\u0131lla\u015ft\u0131rabilen halklar tarihte daha diren\u00e7li, daha kal\u0131c\u0131 olabilmi\u015f ve k\u00fclt\u00fcr sanat alan\u0131nda da \u00f6nemli yarat\u0131lar olu\u015fturabilmi\u015flerdir.\u00a0 Zamanla bunu g\u00f6ren egemen devletler, kendi dillerini, egemenlik alt\u0131ndaki \u00fclkelerin\/halklar\u0131n dilleri \u00fczerinde de bir bask\u0131 arac\u0131 durumuna getirmi\u015flerdir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fcnde eski s\u00f6m\u00fcrgecilik y\u00f6ntemlerinin yerini yeni s\u00f6m\u00fcrgecilik y\u00f6ntemlerine genel olarak b\u0131rakmas\u0131na kar\u015f\u0131n yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn neresine bakarsan\u0131z g\u00f6rebilece\u011finiz s\u00f6zde \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z\u201d \u00fclkelerden Hindistan, Pakistan, Togo, Fiji, Malta, Bahamalar, Barbados, Nabibya, Singapur gibi pek \u00e7ok \u00fclke ve adada resm\u00ee dilin \u0130ngilizce olmas\u0131 s\u0131radan bir olay de\u011fildir. Bunun ard\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin ve ABD\u2019nin d\u00fcnya pazarlar\u0131ndaki egemenli\u011fi ve yeni teknolojilere ula\u015fmada \u0130ngilizce bilmenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 avantajlar yan\u0131 s\u0131ra belki \u00e7ok daha \u00f6nemli bir \u00f6ge vard\u0131r: Bir ulusu egemenlik alt\u0131nda sonsuza kadar tutmak ya da yok etmek istiyorsan\u0131z ona dilini unutturun, sizin dilinizi konu\u015fmas\u0131 i\u00e7in onu zorlay\u0131n.<\/p>\n
<\/p>\n
Bug\u00fcn G\u00f6kt\u00fcrklerin var olmay\u0131p Uygurlar\u0131n b\u00fct\u00fcn bask\u0131lara kar\u015f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olmas\u0131n\u0131n ilk b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcn\u00fcr nedeni yery\u00fcz\u00fcnde G\u00f6kt\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan bir halk\u0131n kalmamas\u0131 ama Uygurca konu\u015fan bir halk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hep s\u00fcrd\u00fcrerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmesidir.<\/p>\n
<\/p>\n
Cumhuriyet D\u00f6nemi\u2019nde K\u00fcrtler \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n en ac\u0131mas\u0131z boyutlar\u0131ndan birinin de K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131 \u00fczerindeki bask\u0131 ve yasaklar oldu\u011funu an\u0131msayal\u0131m. K\u00fcrtleri \u201cT\u00fcrkle\u015ftirme\u201d politikas\u0131n\u0131n d\u0131\u015favurumundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi bu.<\/p>\n
<\/p>\n
\u0130sterseniz bir de T\u00fcrk tarihinde \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d ak\u0131m\u0131n\u0131 irdeleyelim. G\u00f6rece\u011fimiz ilk ve en yal\u0131n ger\u00e7ek, \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck\u201d ak\u0131m\u0131\u201d ile \u201cT\u00fcrk\u00e7ecilik\u201d ak\u0131m\u0131n\u0131n birlikte do\u011fup geli\u015fti\u011fidir. \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn toplum bilimsel (sosyolojik) temellerini\u201d olu\u015fturan Ziya G\u00f6kalp\u2019in \u201cArap\u00e7a isteyen Urban\u2019a gitsin \/ Farisi isteyen \u0130ran\u2019a gitsin\u201d ve \u201cLeyl (Arap\u00e7a: gece) sizin \u015feb (Fars\u00e7a: gece) sizin gece bizimdir\u201d\u00a0 dizelerinin; \u00d6mer Seyfettin\u2019in \u201csade dille T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fup yazma\u201dy\u0131 savunan yaz\u0131lar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131\u2019da \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn y\u00fckseli\u015fi\u201d ile pi\u015fti olmas\u0131 bo\u015funa de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Mustafa Kemal gibi bir \u201cT\u00fcrk milliyet\u00e7isi\u201dnin,\u00a0 kurtulu\u015fun ard\u0131ndan \u00fclkede ekonomik-siyasal alanda yap\u0131lacak onca \u015fey varken 1932\u2019de T\u00fcrk Dili Tetik Cemiyetini (T\u00fcrk Dil Kurumunu) kurdurmas\u0131, \u201cDil Devrimini ulusal kurtulu\u015fun olmazsa olmazlar\u0131\u201d aras\u0131nda saymas\u0131 ve \u201c\u00dclkesini, y\u00fcksek istiklalini korumas\u0131n\u0131 bilen T\u00fcrk milleti dilini de yabanc\u0131 diller boyunduru\u011fundan kurtarmal\u0131d\u0131r.\u201d <\/strong>demesi de dil sorununun ulusal varl\u0131k sorunu ile olan kopmaz ba\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan \u00f6nemli s\u00f6zlerdendir.<\/p>\n <\/p>\n Elbette yery\u00fcz\u00fcnde s\u0131n\u0131rlar\u0131n giderek ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131, bilim ve teknoloji alan\u0131ndaki geli\u015fmelerin s\u00fcrekli olarak yeni s\u00f6zc\u00fckleri de zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda hi\u00e7bir dil d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 duvarlar dikme ve saf durumunu koruma \u015fans\u0131na sahip de\u011fildir. Ancak bu, ayd\u0131n ve dilci duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yeni kavramlar i\u00e7in s\u00f6zc\u00fck bulma gereksinimi olu\u015ftu\u011funda dilin anlat\u0131m ve s\u00f6zc\u00fck yaratma olanaklar\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilerek yabanc\u0131 s\u00f6zc\u00fckleri dile doldurmay\u0131 da hakl\u0131 g\u00f6stermez.\u00a0 \u00d6rne\u011fin, \u201cbilgisayar\u201d gibi g\u00fczelim bir s\u00f6zc\u00fck an\u0131nda \u201c\u00fcretilip\u201d kullan\u0131ma sokulmasayd\u0131, bug\u00fcn \u201cradyo\u201d gibi \u201ctelevizyon\u201d gibi \u201ckomp\u00fct\u00fcr\u201d ya da komp\u00fcter\u201d gibi bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u201cT\u00fcrk\u00e7ele\u015fmi\u015f\u201d s\u00f6zc\u00fck olarak kabul edecek ve kullanacakt\u0131k. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, Arap\u2019\u0131n \u201ckelime\u201dsi mi, \u201cimk\u00e2n\u201d\u0131 m\u0131, \u201cihtimal\u201di mi daha g\u00fczel T\u00fcrk\u00e7enin yeni s\u00f6zc\u00fckler yaratma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc olan ve tarihsel olarak g\u00f6rece yeni denilebilecek \u201cs\u00f6zc\u00fck\u201d, \u201colanak\u201d, \u201colas\u0131l\u0131k\u201d m\u0131? T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furken \u201cSizi e\u015fimle tan\u0131\u015ft\u0131ray\u0131m.\u201d demek mi daha tatl\u0131 bir s\u00f6yleyi\u015f \u201cSize zevcemi takdim edeyim.\u201d mi?<\/p>\n Bu sorunun yan\u0131t\u0131 elbette sizin be\u011feninize g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. Ancak, ki\u015filer de sonu\u00e7ta kendine sunulanlar aras\u0131ndan birini be\u011fenir. Bu nedenle yabanc\u0131 diller ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131ndaki T\u00fcrk\u00e7eye sahip \u00e7\u0131kmak; onu bir k\u00fclt\u00fcr, sanat, yaz\u0131n dili olarak geli\u015ftirmek ba\u015fta dilcilerin ve ayd\u0131nlar\u0131n g\u00f6revi olabilir ama ana dili T\u00fcrk\u00e7e olan bilin\u00e7li her yurtta\u015f\u0131n da kendi diline sahip \u00e7\u0131karak \u00f6nce beynini, sonra da konu\u015fmalar\u0131n\u0131 ve yaz\u0131lar\u0131n\u0131 olabildi\u011fince duru, tortusuz, temiz T\u00fcrk\u00e7e ile bi\u00e7imlendirmesi gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n <\/p>\n Elbette ana dilini kullanma, ana diliyle konu\u015fup yazabilme ve e\u011fitim g\u00f6rme, hangi \u00fclkede ya\u015f\u0131yor olursa olsun, her halk\u0131n en temel hakk\u0131d\u0131r ve herkes, kendini ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ana diliyle ifade edebilme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip olmal\u0131d\u0131r. Yani benim bir T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131 olarak T\u00fcrk\u00e7eye y\u00f6nelik savundu\u011fum her \u015fey,\u00a0 b\u00fct\u00fcn ulusal diller i\u00e7in de ge\u00e7erlidir ve \u00d6z T\u00fcrk\u00e7eyi savunmam de\u011fil, zorla T\u00fcrk\u00e7eyi savunmamam<\/u>, her dilin \u00f6zg\u00fcrce kullan\u0131lma ve i\u015flenerek geli\u015ftirilme hakk\u0131n\u0131 da savunmam<\/strong> beni dilde \u0131rk\u00e7\u0131lardan ay\u0131r\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Yery\u00fcz\u00fcnde s\u0131n\u0131flar\u00fcst\u00fc ne olabilir diye kafa yordu\u011fumuzda benim akl\u0131ma gelen birka\u00e7 \u015feyden biri de dil. Dil, bir ulusun \u201cbirbirini anlama\u201d arac\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 dili konu\u015fmayan<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1286,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19,14],"tags":[38,37,39],"class_list":["post-1645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-halil-urgan","category-yazilar","tag-dusunce-ozgurlugu","tag-voltaire","tag-yasaklamalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1645"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1722,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1645\/revisions\/1722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}