{"id":5967,"date":"2020-03-24T13:01:34","date_gmt":"2020-03-24T10:01:34","guid":{"rendered":"https:\/\/sozbizde.com\/?p=5967"},"modified":"2020-03-24T13:01:57","modified_gmt":"2020-03-24T10:01:57","slug":"5967","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/2020\/03\/24\/5967\/","title":{"rendered":"COV\u0130D-19&#8217;UN PS\u0130KOLOJ\u0130K ETK\u0130LER\u0130"},"content":{"rendered":"<p><strong>Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi Akademisyenlerimiz her y\u00f6n\u00fcyle Covid-19&#8217;un etkilerini de\u011ferlendirdi. Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fak\u00fcltesi Psikoloji Program\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Nebi S\u00fcmer&#8217;in \u201cKoronavir\u00fcs Kayg\u0131s\u0131\u201d konulu yaz\u0131s\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da okuyabilirsiniz.<\/strong><\/p>\n<p><em>Sanat ve Sosyal Bilimler Fak\u00fcltesi Psikoloji Program\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Nebi S\u00fcmer<\/em><\/p>\n<p>Salg\u0131n hastal\u0131klar, \u00f6zellikle yeni Koronavir\u00fcs gibi tedavisine ili\u015fkin hen\u00fcz kesin bilginin olmad\u0131\u011f\u0131 pandemiler, belirsizlik nedeniyle do\u011fal olarak toplumda yayg\u0131n korkuya, kayg\u0131ya ve endi\u015feye yol a\u00e7ar. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z korku ve stres asl\u0131nda ilk kez ba\u015f\u0131m\u0131za gelen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir duruma verdi\u011fimiz ola\u011fan bir tepkidir.<\/p>\n<p>Tehlike durumunda ya\u015fanan korku ve kayg\u0131, panik d\u00fczeyine \u00e7\u0131kmad\u0131k\u00e7a, asl\u0131nda tehlikeden kurtulma yollar\u0131n\u0131 aramam\u0131z ve zaman\u0131nda eyleme ge\u00e7memiz i\u00e7in gerekli bir uyar\u0131 sistemidir. Bizi savunmas\u0131z b\u0131rakan y\u00fcksek kayg\u0131n\u0131n psikolojik nedeni, d\u0131\u015far\u0131dan gelen bir tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda kontrol\u00fcn elimizde olmad\u0131\u011f\u0131 duygusu, belirsizlik, yani gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6remememizdir. Normal ko\u015fullarda \u00e7o\u011fumuz fark\u0131nda olmadan kendi davran\u0131\u015f ve duygular\u0131m\u0131z\u0131n, hayat\u0131m\u0131z\u0131n, hatta yak\u0131n \u00e7evremizin yine kendi kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda oldu\u011funa inan\u0131r ve b\u00f6yle hissederek ya\u015far\u0131z. \u201cAlg\u0131lanan kontrol\u201d dedi\u011fimiz bu duygu ve beraberinde getirdi\u011fi gelece\u011fimizin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011funa ili\u015fkin inanc\u0131m\u0131z sayesinde kayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 dizginler, g\u00fcnl\u00fck rutinimizi y\u00fcr\u00fct\u00fcr, i\u015fimize konsantre oluruz. B\u00f6ylece, ger\u00e7ekte her daim irili ufakl\u0131 risklerle, tehditlerle (\u00f6rne\u011fin, trafik kazalar\u0131) kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimalimiz oldu\u011fu halde, ba\u015f\u0131m\u0131za hi\u00e7bir \u015fey gelmeyecekmi\u015f gibi \u201ckontrol ill\u00fczyonu\u201d alt\u0131nda ya\u015far\u0131z.<\/p>\n<p>K\u00fcresel Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131, fark\u0131nda olmadan g\u00fcvencesi alt\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kontrol duygumuzu ve gelece\u011fin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011funa dair inanc\u0131m\u0131z\u0131 sarsarak kayg\u0131m\u0131z\u0131 depre\u015ftirdi, tahamm\u00fcl s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131 zorlayan bir belirsizlik yaratt\u0131. Bir de i\u015fin i\u00e7ine kayg\u0131ya yatk\u0131nl\u0131k, tak\u0131nt\u0131l\u0131 olma, m\u00fckemmeliyet\u00e7ilik, belirsizli\u011fe katlanamamak gibi bireysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z girince, baz\u0131lar\u0131m\u0131z bu kayg\u0131y\u0131 neredeyse panik d\u00fczeyinde ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. Semptom g\u00f6stermeyenlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olmas\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131na bula\u015ft\u0131rma riski de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kayg\u0131 kayna\u011f\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Di\u011fer bir deyi\u015fle, kontrol edilemeyen y\u00fcksek kayg\u0131, tehlike alg\u0131s\u0131 e\u015fi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve normalde yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri yapmaya ba\u015flar\u0131z. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z salg\u0131nda her \u015feyden \u015f\u00fcphelenmemiz, her \u00f6ks\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc, hap\u015f\u0131rmay\u0131 vir\u00fcse ba\u011flamam\u0131z, n\u00f6tr durumlar\u0131 bile adeta bir felaket gibi yorumlamam\u0131z i\u015fte bu y\u00fczdendir.<\/p>\n<p><strong><em>\u201cBilmek Egemen Olmakt\u0131r!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p>B\u00f6ylesi bir tehditten kaynaklanan y\u00fcksek kayg\u0131yla ve stresle ba\u015f etmek i\u00e7in \u00f6ncelikle kontrol duygusunu g\u00fc\u00e7lendirecek ve belirsizli\u011fi azaltacak ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekiyor. G\u00fcvenilir bilgi kaynaklar\u0131 taraf\u0131ndan sa\u011flanacak nesnel, somut, saydam, yol g\u00f6sterici bilgi ve buna e\u015flik eden sosyal destek en \u00f6nemli ba\u015f etme silah\u0131m\u0131zd\u0131r. Ayd\u0131nlanma d\u00f6nemini ba\u015flatan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin s\u00f6yledi\u011fi gibi \u201cbilmek egemen olmakt\u0131r!\u201d Ne olup bitti\u011finin do\u011fru anlat\u0131lmas\u0131, anla\u015f\u0131lmas\u0131, belirsizli\u011fi azalt\u0131r. Y\u00f6nlendirici bilgi ki\u015fiyi eyleme ge\u00e7irerek kontrol duygusunu g\u00fc\u00e7lendirir. Ancak, unutmayal\u0131m, bilginin kayna\u011f\u0131 g\u00fcvenilir de\u011filse, inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve kontrol\u00fc g\u00fc\u00e7lendirme etkisi zay\u0131ft\u0131r. Bu nedenle, bilginin g\u00fcvenilir kaynaklardan, kimseyi d\u0131\u015flamadan, nesnel ve herkesin eri\u015febilece\u011fi ara\u00e7larla iletilmesi gerekir.<\/p>\n<p>Vir\u00fcsle m\u00fccadelede sosyal izolasyon, soka\u011fa \u00e7\u0131kma s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 ve karantina a\u015famalar\u0131na ge\u00e7ildi\u011finde bilgilendirme, etkili ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ve sosyal destek daha da \u00f6nem kazan\u0131r. Uzun s\u00fcren karantina yaln\u0131zl\u0131k, yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k ve d\u0131\u015flanm\u0131\u015fl\u0131k duygusuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131ndan, ba\u015fta depresyon olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da psikolojik sorunu tetikleyebilir. Test yaparak vir\u00fcs\u00fcn da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve yo\u011funlu\u011funu tam olarak kestirme ve zaman\u0131nda bilgilendirme konusunda gecikmeler ya\u015fansa da, m\u00fccadelenin Bilim Kurulu inisiyatifinde ba\u015flat\u0131lmas\u0131 (g\u00fcvenilir kaynaktan bilgi aktarma bak\u0131m\u0131ndan) \u00e7ok do\u011fru bir ad\u0131md\u0131r. Bilgilendirme k\u0131sa s\u00fcrede \u00f6nemli oranda ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur. KONDA\u2019nn 15 Mart 2020\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmada halk\u0131n % 85\u2019inin al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemeleri bildi\u011fi, y\u00fczde 55\u2019inin de bunlar\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 bulunmu\u015ftur. Bu arada, bilginin etkin olabilmesi i\u00e7in mesaj bombard\u0131man\u0131 yerine k\u0131sa ve etkili, davran\u0131\u015fsal de\u011fi\u015fime odakl\u0131 bilgilerin verilmesi gerekti\u011fi ak\u0131lda tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0131saca, Koronavir\u00fcs kayg\u0131s\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131nda almak i\u00e7in ilk etapta en etkili iki yol, do\u011fru ve etkin bilgilendirmenin yap\u0131lmas\u0131 ve vir\u00fcsten korunmak i\u00e7in \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131nda toplumun g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ve kurullara uyumunun sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Korkutmaya dayanmayan, ki\u015finin yetkinlik duygusunu g\u00fc\u00e7lendiren, soruna ili\u015fkin \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131 g\u00f6steren, umut veren, ikna edici bilgi, hem sa\u011fl\u0131k \u00f6nlemlerine uyumu kolayla\u015ft\u0131r\u0131r hem de psikolojik destek sa\u011flayarak kayg\u0131y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Bilgilenme D\u0131\u015f\u0131nda Ne yapmal\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>G\u00fcnl\u00fck rutini etkileyecek d\u00fczeyde s\u00fcrekli Koranavir\u00fcs hakk\u0131nda okumak, konu\u015fmak ve saplant\u0131l\u0131 \u015fekilde ilgili haberleri izlemek do\u011fru bir ba\u015f etme y\u00f6ntemi de\u011fildir. Hatta zararl\u0131 bile olabilir. Edinilen bilgiyle yeni ko\u015fullara uygun olarak, g\u00fcn\u00fc planlamak, yeni rutinler olu\u015fturmak ve uyumu kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 d\u00fczenlemeler yapmak gerekir. G\u00fcnl\u00fck planlar, zaman y\u00f6netimi, \u00f6zbak\u0131ma \u00f6zen g\u00f6sterme vb. bireysel etkinliklerimiz asl\u0131nda fark\u0131nda olmadan uyumu kolayla\u015ft\u0131ran faaliyetlerdir. Yani, dikkati daha \u00e7ok kontrol edilebilen alanlara y\u00f6neltmek, bu alanlarda aktif olmak, kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda olmayan konularda ise uzmanlara, bilime g\u00fcvenmek gerekiyor. G\u00fcven, ba\u015fkas\u0131na g\u00fcven, zaten hem ki\u015filer i\u00e7in en \u00f6nemli psikolojik \u00f6zkaynakt\u0131r, hem de toplumlar i\u00e7in en k\u0131ymetli sosyal sermayedir.<\/p>\n<p>Bir i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, gelir d\u0131\u015f\u0131ndaki en \u00f6nemli psikolojik etkileri ki\u015finin g\u00fcn\u00fcn\u00fc yap\u0131land\u0131rmas\u0131, d\u00fczenli sosyal a\u011flara girme f\u0131rsat\u0131 (sosyal aidiyet) sa\u011flamas\u0131 ve de\u011ferlilik duygusu kazand\u0131rmas\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir zorunluluk nedeniyle eve kapan\u0131lmas\u0131 durumunda, i\u015f ortam\u0131nda olman\u0131n bizlere otomatik olarak sundu\u011fu bu f\u0131rsatlardan k\u0131smen mahrum kal\u0131r\u0131z (asl\u0131nda, i\u015fsizli\u011fin olumsuz psikolojik etkileri de daha \u00e7ok bu y\u00fczdendir). \u00a0Covid-19 nedeniyle eve kapand\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu g\u00fcnlerde, i\u015fin ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n beraberinde getirdi\u011fi disiplini, kendi bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131m\u0131zla yeniden olu\u015fturmam\u0131z gerekiyor. Yemek saatlerinden, konsantre \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrelerine kadar i\u015fte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z faaliyetlerin e\u015fde\u011ferini ev ortam\u0131nda yeniden kurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yeni hayata uyum k\u0131smen kolayla\u015facakt\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fu olanlar, bak\u0131ma muhta\u00e7 yak\u0131nlar\u0131 olanlar, ev ortam\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczenine \u00e7ok uygun olmayanlar i\u00e7in bu zorlay\u0131c\u0131 olabilir. Onlara sunulacak destek konusunda duyarl\u0131 olmak gerekir.<\/p>\n<p>Me\u015fgalesiz olmak ve kayg\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131na odaklanma, \u00f6z fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 gereksiz yere art\u0131rarak kayg\u0131y\u0131 peki\u015ftirir. \u00c7o\u011fumuz \u201cbeyaz ay\u0131\u201d deneyini duymu\u015ftur. Deneklere \u201cbeyaz ay\u0131y\u0131 hi\u00e7 akl\u0131na getirmeden bu i\u015flemi yap\u201d derseniz, dikkatlerini beyaz ay\u0131dan koparamaz, bunu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karamazlar. Bir duyguyu, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bilin\u00e7li olarak s\u00fcrekli bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar hep o duygunun, d\u00fc\u015f\u00fcncenin etkisi alt\u0131nda kal\u0131rlar. Vir\u00fcsten korunmak i\u00e7in s\u00fcrekli \u201celimi a\u011fz\u0131ma g\u00f6t\u00fcrmemem, y\u00fcz\u00fcme dokunmamam\u201d laz\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin hep y\u00fcz\u00fc ka\u015f\u0131n\u0131r! Ama bu bilgiyi \u00f6\u011frendikten sonra dikkatini ba\u015fka i\u015flere y\u00f6nlendirenler muhtemelen daha az y\u00fcz\u00fcne dokunur!<\/p>\n<p>Ev ortam\u0131ndan sosyal ili\u015fkileri y\u00fcr\u00fctmek ise yeni d\u00fcnya d\u00fczeninde, sosyal medya sayesinde art\u0131k pek zor de\u011fil. Ak\u015fam yeme\u011finde arkada\u015flarla d\u0131\u015far\u0131da bulu\u015fman\u0131n yerini tam olarak tutmasa da, sosyal ili\u015fkiyi korumak ve irtibatta kalmak art\u0131k \u00e7ok kolay! Uzak mesafeli romantik ili\u015fkiler \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar, sevdiklerimizle d\u00fczenli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc konu\u015fman\u0131n neredeyse y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fmeye yak\u0131n doyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ili\u015fkilerde mutlulu\u011fu korudu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu nedene, her t\u00fcrl\u00fc sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkileri s\u0131cak tutmak, hatta toplu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc sohbet programlar\u0131 ile muhabbet ortam\u0131 olu\u015fturmak \u00e7ok faydal\u0131. Unutmayal\u0131m, yak\u0131n ili\u015fkiler hem psikolojik hem de fiziksel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruyan, g\u00fc\u00e7lendiren en \u00f6nemli dayanaklar\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni beceriler \u00f6\u011frenerek ve geli\u015ferek \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00f6nemin k\u0131sa s\u00fcrmesi dile\u011fiyle&#8230;<\/p>\n<p>(KAYNAK: <a href=\"https:\/\/gazetesu.sabanciuniv.edu\/toplum-ve-bilim\/ogretim-uyemiz-nebi-sumerden-covid-19un-etkileri\">https:\/\/gazetesu.sabanciuniv.edu\/toplum-ve-bilim\/ogretim-uyemiz-nebi-sumerden-covid-19un-etkileri<\/a> )<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi Akademisyenlerimiz her y\u00f6n\u00fcyle Covid-19&#8217;un etkilerini de\u011ferlendirdi. Sabanc\u0131 \u00dcniversitesi Sanat ve Sosyal Bilimler Fak\u00fcltesi Psikoloji Program\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Nebi S\u00fcmer&#8217;in \u201cKoronavir\u00fcs Kayg\u0131s\u0131\u201d konulu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5968,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5967"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5970,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5967\/revisions\/5970"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5968"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arsiv.sozbizde.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}