Kültürümün en önemli günlerinden biriydi Sultan Nevruz. Kadınların “zar” denilen kara çarşafların içinde yaşadığı, kaç-göçün en belirleyici insan ilişkisi olduğu bir köyde aile ve hatta sülale boyu eğlencenin günüydü bizim için. Mart Dokuzu’nda (eski Mart) kaynamış yumurtalar, pideler (başkaları börek diyor), çörekler ve türlü yiyecekler ‘çıkı’lanıp (başkaları ‘çıkın’ diyor) doğru Efes’e. Yayıl çayıra. Gökyüzünde süzülen türlü renklerde bayraklar (uçurtmalar), ip atlamalar, koşuşturma yani modern deyimiyle piknik.
Sadece 45 kilometre uzaklıktaki İzmir’e yılda belki bir kez gidilebilinen, elektriksiz günler. Sultan Nevruz’un verdiği heyecan ve mutluluğu düşünün artık.
Peki travma nerede? Bende… Saçlarımın renginde…
Köyün ilk kızıl saçlı çocuğu olmanın mutsuzluğunu tüm çocukluğum boyunca yaşadım. Saçların kim kına yaktı? Sorusuna cevap vermenin nasıl bir azap olduğunu bilemezsiniz. (Soran açısından “ senin zavallı farklılığını fark edecek kadar akıllıyım.” böbürlenmesini ifade eder.) Benim otomatik cevabım hazırdır, “Allah Baba yaktı.” Külliyen yalan.
Bu yalanı ben de karşımdaki de biliyor ama doğruymuş gibi davranıyorduk. Oysa ben ailemin aslında Amerikalı olduğunu, Efes’e turist olarak geldiklerini, ve benim burada kaybolduğumu, şimdiki Çaybaşılı ailemin de beni bulup büyüttüğünü biliyordum. Nereden mi? Annem söylemişti. Belli ki kadıncağız bitmez tükenmez sorularımla böyle dalga geçen bir öykü uydurmuştu. Ama ben inanmıştım. Hem de çok inanmıştım. “Bu kadar fakirlikle üç çocuğun üstüne neden beni büyütsünler” diye düşünmedim değil ama öykü çok çekici ve inandırıcı gelmişti.
![]()
Azap dolu günler.
Azap dolu günler yakama yapışmıştı artık. Gerçek ailem Amerika’dan gelip beni bulmaya çalışabilirlerdi ve kendimi korumalıydım. Arada bir köye 4K cipi gelse annem babam beni almaya geldi diye tarlalar arasındaki çalı diplerine saklanırdım. Amerika ile gıcıklaşmam çocukluktan kalma anlayacağınız.
Sultan Nevruz travmam amcamın toruları ve dayımın çocuklarının dünyaya gelmesiyle uçtu gitti. Evet ilktim, ama artık tek değildim. Sülale, artık kızıl saçlı ile doluydu.
Sonra taşındığımız İzmir’de Nevruz diyorlardı. İtirazlarım, inatlaşmalarım fayda etmedi sultanı kurtaramadım. Nevruz’un sultanlığı da uçtu gitti. Derdimi anlatamamanın üzüntüsünü çok çektim.
Daha sonra gençlik yıllarımda Demirci Kawa’yı Newroz’u öğrendim. Kafam çorba gibi olmuştu. Sultan Nevruz dedim, Yunanistan’da dedim, Makedonya dedim, kutluyormuşuz dedim, bizim dedim. Bizim dediler. Yine inandıramadım. O kadar iyi niyetliydiler ki fazla ısrar etmedim. Yine üzüldüm.
Hepimizindi dünya. Doğa hepimizindi. Uyanıyordu ve hiçbirimiz kayıtsız kalmıyorduk. Onunla birlikte yeniden doğuşa katılıyorduk. Sorun, herkesin kendininkini tek gerçeklik sanmasıydı. Doğanın uyanışı hepimizin uyanışıydı. Sümer tabletlerinde yazacak kadar da kadimdi.
Hey gözünü sevdiğim dünya hepimiz yaşadığımız yerdeki baharını kutluyoruz. Ve hepimiz de bir öyküye dayandırıyoruz yaşamın gerçekliğini. Neyseki travma sadece bende.
Travma sinsilesi…
Öyküye hiç ummadığım bir zamanda yeni gelişmeler eklendi. Richar Bronson’un resmini gösterdiler bir gazetede. Sanki benim resmim. Hemen resmin çıktıların aldım ve akşam anneme “Anne bana Amerikalı ailem ile ilgili yalan söylemişsin” dedim. “Doğru oğlum, bir şaka yaptım yalancıktan, ne bileyim böyle olacağını” dedi. “Şaka olduğu yalan, ben gerçek ailemi buldum, işte abimin resmi” diyerek gazete küpürünün çıktısını gösterince, Annemin travması başladı. Kadıncağız dert anlatmaktan, dertli oldu.
Arnavut-Yunan-Türk karması kültüre sahip olan bir kadın dertlenirse çevresindeki herkes dertlenir. Önce eşim, sonra çocuklarım belki kırk kere nasıl doğduğumu, ebemin kim olduğunu vb. gözyaşları içindeki Annem’den dinlemek zorunda kaldılar. Sonra da Annem’i üzdüm diye onlar, benim başımın etini yediler.
Travma şimdilik bitti. Travmasız ‘yenigünler’ dünya var oldukça var olsun.

